دکتر فرناز عطائی

متخصص روانپزشکی


پيام هفته

حال بد ما ریشه در حرف هایی دارد که نگفته ایم

نوشتاری در ضرورت روانکاوی
در فضیلت گفتن

فرهنگ و تاریخ ایرانیان مستقیم و غیرمستقیم, مردمان این دیار را دعوت به سکوت می کند. شاید پر بی راه نباشد طعنه ای که در کنفرانس بوستون به روان درمانگر ایرانی زده اند: ایرانی ها مگر می توانند تداعی آزادfree association کنند( گوهر همایون پور, 2012 ).

گزاره های متعددی ما را به "نگفتن" فرا می خواند:
در سنت دینی-عرفانی مستندات فراوانی امر بر عنان زبان می کند. روایات متعددی است که "هر کس ساکت تر باشد, سالم تر است". در منظر عرفا نیز زبان, مانع و دافع عروج است. این یک نظر غالب در میان اهل عرفان است که عموم مردم قادر به شناخت رضا و خشم الهی نیستند. اکثریت مردم نمی توانند تشخیص و تمیز دهند که کدام سخن موجب نورانیت باطن می شود و کدام یک به ظلمت درون می افزاید. این امری است که از عهده اولیای خدا بر می آید. از آن رو بهتر آن است که عوام کمتر سخن گویند.

کم گوی و به جز مصلحت خویش مگوی چیزی که نپرسند, تو خود پیش مگوی
گوش تو دو دادند و زبان تو یکی یعنی که دو بشنو و یکی بیش مگوی

2. ادبیات کلاسیک, ادبیات فولکوریک و ضرب المثل ها هم انسان ایرانی را دعوت به "نگفتن" می کند. "زبان سرخ سر سبز می دهد بر باد" یا "دیوار موش دارد, موش هم گوش دارد".

3. تقبیح گفتن و تقدیس نگفتن تنها محدود به بافتار دینی, عرفانی و ادبی نیست. بلکه تاریخ اقتدارگرای این دیار نیزپر از شواهدی است که حاکمان کمترین تحملی در برابر سخن متفاوت مردمان نداشته اند. ناخودآگاه جمعی ما وارث تاریخی است که در آن زبان ها از قفاها به در آمده و لبها دوخته شده است. از نادرافشار تا صفویه, از محمود افغان تا قوم قجر, از پهلوی اول تا پهلوی دوم...سرشار از نمونه هایی است که سکوت را تضمین حیات می داند.

4. تجربه فردی ما هم نشان دهنده آن است که گاه حرف زدن نه تنها درد ما را درمان نکرده بلکه فزون تر هم کرده است. این تجارب گاه به ما نشان داده است که زبان از چنان استعدادی برخوردار است که آتش ها برافروزد, مناقشه ها برانگیزد و کینه ها دامن زند. پس همان بهتر که در پس پرسونای اخلاق با دنیایی از حرف های ناگفته و در واقع معضلات حل نشده پنهان شویم.

اما مشکل از آنجا آغاز می شود که مفاهیم عرفانی, ادبی و سیاسی به طور ناخودآگاه وارد روابط فردی و حیات اجتماعی می شود. آنچه ناخودآگاه جمعی ما با خود حمل می کند به طور کاملا ( نا خودآگاه ) uncounsciouslyوارد فضای شخصی می شود و با خود بار معنایی و هیجانی اش را هم می آورد. مساله این است که ناخودآگاه قادر به تمیز و تشخیص میان مولفه های انتزاعی مذکور با پیچیدگی های حیات اجتماعی و روابط آدمیان نیست و این امر به غایت آسیب زاست.تعمیم و بسط مفاهیم مذکور به حوزه زیست فردی نه تنها به پر معنا شدن رابطه نمی انجامد, بلکه رابطه را از معنا تهی می کند.نه تنها هم افزایی رابطه نمی آورد, بلکه خود, ضد رابطه می شود.

سکوت اگر در سنت دینی مانع از گناه می شود و اگر در طریق عرفان بال پرواز می گردد و اگر در جامعه, جامه حیات می شود, اما اینجا و در ساحت روان, موجودی را می آفریند پر از تنش های عظیم و تعارضات و اضطراب های مردافکن. هیجانات و خاطراتی که در طول سالها و با هزار تکلف دفن شده اند, دفع نشده اند. ممکن است در ظاهر فراموش شوند, اما هرگز از یاد نمی روند. ممکن است "تن" را رها سازند, اما "جان" را در چنبره خویش می فشارند.

می توان عمری ادعا کرد:"هیچ مساله ای نیست" و یا "حرفی برای گفتن وجود ندارد". اما نمی توان بر رنج قلاب شدن کلمات در پشت میله های خودسانسوری و انکار غلبه کرد. سکوت از منظر روان شناختی جز بر هم زدن تعادل روان و بالتبع انواع نشانه ها و شکایات روان نژندی بهره ای دربر ندارد. فیلم اخیر پوران درخشنده- " هیس..."- تا حدی نشان می دهد که امر بر سکوت نا به جا, چه تاثیر مهلک و ویران کننده ای بر قربانی می گذارد و چگونه تمامی هستی او را تحت الشعاع قرار می دهد.

طبق نظر فروید, ego(من)هیجانات و تجربیات را در ناخودآگاه سرکوب می کند تا از دسترس خودآگاه دور بماند. چرا که حضورش اضطراب زاست. اما این هیجان سرکوب شده برای یک عمر بالای سر سلامت روان باقی می ماند. نا خودآگاه سرشار از حرف های ناگفته است و تا زمانی که به سمت خودآگاهی جریان نیابد امکان حل و فصل آن وجود ندارد. این مسیر با مرکب زبان طی می شود.

"حال بد ما ریشه در حرف هایی دارد که نگفته ایم"
برگرفته از مقاله دکتر علی نیک جو- خبرنامه انجمن علمی روانپزشکان ایران


آدرس مطب : 1
تلفن : 1 - 1

نظرات کاربران درباره این مطلب :

MANSOOR [ 1393-04-25 ]
با سپاس بسيار مقاله زيبايي بود.علاوه بر زيبايي ادبي تفكر نقادانه را در خواننده ايجاد مي كند .درك كند كه مي توان متفاوت فكر كرد .و ممكن است پيش زمينه نياكان ما در مسايل فرهنگي يا اجتماعي نادرست بوده باشد.

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
اگه کار امروز را به فردا بیوگرافیEnglish Articlesمطالب و مقالاتنوشته هاي كاربراننکات جالب و خواندنیپيام هفتهآزمونهای شخصیترزومه(CV)سخنان بزرگانصفحه اصلیسوالات پزشکی